Με την κλιματική αλλαγή σε εξέλιξη, θα πρέπει να αναμένουμε περισσότερες πανδημίες στο μέλλον;
 

Μπορεί η τρέxoυσα πανδημία του Covid19 να μην συσχετίστηκε με την κλιματική αλλαγή, μέχρι σήμερα τουλάχιστον, η επιστημονική κοινότητα παραδέχεται όμως, πως οι συνθήκες εμφάνισης και μετάδοσης πολλών ιών και νόσων δεν μπορούν να αποσυνδεθούν από τις ραγδαίες κλιματικές, περιβαλλοντικές, δημογραφικές, κοινωνικές, και άλλες αλλαγές, των συνθηκών ζωής των πληθυσμών στη Γη και της παγκοσμιοποίησης.

Το φυσικό περιβάλλον και οι σχέσεις φύσης και κοινωνίας, αντικείμενο της επιστήμης της Γεωγραφίας, της επιστήμης του χώρου και χρόνου, αποτελούν βασικές παραμέτρους για τη μελέτη της εμφάνισης και εξάπλωσης μίας νόσου.

Οι επιδημίες έχουν τη δική τους γεωγραφία. Συσχετίζονται με τον γεωγραφικό χώρο στον οποίο εμφανίζονται, τις ζώνες κλίματος, την βιοποικιλότητα, τις συνθήκες διαβίωσης, τις ανθρώπινες δραστηριότητες κ.λπ.

Η τροπική ζώνη ήταν πάντοτε εστία εμφάνισης ενδημικών ιών, οι οποίες ευνοούνται από το θερμό και υγρό κλίμα και το τροπικό δάσος. Ασθένειες συσχετισμένες με το τροπικό κλίμα, είναι η ελονοσία και ο δάγκειος πυρετός, όπου η υπερβολική βροχόπτωση των μουσώνων και η υψηλή υγρασία ενισχύουν την αναπαραγωγή και επιβίωση των κουνουπιών κατά μήκος των ποταμών, η νόσος από τον ιό Ebola, η οποία πρωτοεμφανίστηκε κοντά στο τροπικό δάσος στην Κεντρική Αφρική, ο πυρετός της ρηξιγενούς Κοιλάδας (Rift) στην υποσαχάρια Αφρική, o ιός Zika στο τροπικό δάσος Zika της Ουγκάντα κ.ά.

Η κλιματική αλλαγή και τα ακραία καιρικά φαινόμενα, με τις μεταβολές που επιφέρουν στον γεωγραφικό χώρο και χρόνο, αλλάζουν την σύγχρονη Ιατρική Γεωγραφία.

Ο παγκόσμιος ιατρικός χάρτης περιλαμβάνει, πέραν των παραδοσιακών κλιματικών ζωνών και περιοχών, γνωστών για τις ενδημικές τους ασθένειες, νέες περιοχές, σε άλλοτε αφιλόξενα στην μετάδοση και επιβίωση ιών, γεωγραφικά πλάτη του πλανήτη.

Σήμερα πολλοί επιστήμονες αποδίδουν τη διασπορά ιών και την εξάπλωση επιδημιών στην κλιματική αλλαγή και στις ανθρωπογενείς παρεμβάσεις στη φύση, με τις πιο κάτω κύριες επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον.

• Υπερθέρμανση του πλανήτη

Η αύξηση των θερμοκρασιών πυροδοτεί τις μεταναστεύσεις εντόμων και ζώων τα οποία, με την αύξηση της θερμοκρασίας, θα μετακινηθούν σε βορειότερα γεωγραφικά πλάτη, στα οποία θα συναντήσουν κατάλληλες συνθήκες διαβίωσης. Σύμφωνα με μελέτες, πιστεύεται πως τα μολυσματικά κουνούπια που ευθύνονται για τις επιδημίες του Δάγκειου Πυρετού, του Zika και Chikungunya, στην Αφρική, θα μετακινηθούν έως και τα μέχρι σήμερα ψυχρά ηπειρωτικά κλίματα, μολύνοντας πληθυσμούς οι οποίοι δεν έχουν καν ανοσία σε τέτοιους ιούς.

Η υπερθέρμανση θα οδηγήσει επίσης πολλά είδη πτηνών, φορείς ιών, να τροποποιήσουν τις μεταναστευτικές τους οδούς και να κάνουν στάσεις σε ψυχρότερα κλίματα, όπου θα συναντήσουν διαφορετικά είδη για πιθανή αναπαραγωγή και στη συνέχεια, θα συμβάλουν στη δημιουργία νέων ιών παθογόνων για τον άνθρωπο.

Η εύκρατη ζώνη, στην οποία εμπίπτουμε κλιματικά, απειλείται από τις τροπικές επιδημίες, ως αποτέλεσμα των μετακινήσεων πληθυσμών, οι οποίες τροφοδοτούνται από τις αυξανόμενες θερμοκρασίες.

Ήδη ιός του Δυτικού Νείλου, έκανε την εμφάνισή του, το 1999, στη Νέα Υόρκη, μετά από μία παρατεταμένη περίοδο ψηλών θερμοκρασιών και βροχοπτώσεων.

Η άνοδος της θερμοκρασίας και τα ακραία καιρικά φαινόμενα δεν αλλάζουν μόνο την γεωγραφία των λοιμωδών νοσημάτων αλλά και την εποχικότητά τους. Το φαινόμενο El Niño πχ., το οποίο διαταράσσει τα καιρικά συστήματα της τροπικής ζώνης, στις περιόδους υψηλότερων από τις κανονικές βροχοπτώσεων, αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης της ελονοσίας.

• Αποψίλωση των δασών και δασικές πυρκαγιές

Η αποψίλωση των δασών, προς όφελος των εντατικών μονοκαλλιεργειών, της εντατικής αναπαραγωγής και εμπορίας ζώων και οι συχνές πυρκαγιές, θα ωθήσουν πολλά είδη πανίδας να εγκαταλείψουν τους φυσικούς τους βιότοπους προς αναζήτηση νέων ενδιαιτημάτων σε κατοικημένες περιοχές, μεταφέροντας ιούς και συμβάλλοντας σε πανδημίες.

Λαμβάνοντας υπόψη πως το 70% των λοιμωδών ασθενειών προέρχεται από τα ζώα (νόσος των πουλερικών, Η1Ν1 ιός της γρίπης, SARS κ.λπ.), η μετακίνηση των ζώων τα φέρνει σε άμεση επαφή με τον άνθρωπο. Επιπλέον, οι ανάγκες σίτισης των πληθυσμών, θα ωθήσει περισσότερους ανθρώπους στην κατανάλωση ζώων και στη μετάδοση μολυσματικών ασθενειών στον άνθρωπο.

Επιστήμονες πιστεύουν, πως η νόσος που προκλήθηκε από τον ιό Ebola και εμφανίστηκε το 2014 στην Δυτική Αφρική, οφείλεται στην αποψίλωση του τροπικού δάσους. Η βίαιη εισβολή του ανθρώπου στο φυσικό περιβάλλον πολλών ζώων ανάγκασε την απομάκρυνση των νυχτερίδων από το φυσικό τους περιβάλλον, ενώ η κατανάλωσή τους επέτρεψε την μετάδοση του ιού στον άνθρωπο.

Σύμφωνα με μελέτες, πιστεύεται πως στην άγρια ​​πανίδα φιλοξενούνται περίπου 1,7 εκατομμύρια άγνωστοι προς τον άνθρωπο ιοί.

• Ατμοσφαιρική ρύπανση

Ίσως η ατμοσφαιρική ρύπανση να πρέπει να θεωρείται μία τρέχουσα «πανδημία», αφού αρκετές ασθένειες, συνδέονται άμεσα με την ποιότητα του αέρα, του νερού, τη χημική ρύπανση κ.λπ. Η ατμοσφαιρική ρύπανση, που είναι κυρίως ανθρωπογενούς προέλευσης και οφείλεται κυρίως στη χρήση ορυκτών καυσίμων, του άνθρακα κ.λπ. προκαλεί, σύμφωνα με έρευνες, σοβαρό πρόβλημα στην υγεία των πληθυσμών και ενδεχόμενους θανάτους στις μεγάλες βιομηχανουπόλεις του κόσμου.

• Περιβαλλοντική μετανάστευση και αστικοποίηση

Η υποβάθμιση του περιβάλλοντος, η ξηρασία και οι πλημμύρες, αναγκάζουν τους πληθυσμούς να εγκαταλείψουν τις περιοχές που πλήγονται και να μετακινηθούν σε πυκνοκατοικημένα κέντρα, για διαμονή και αναζήτηση εργασίας. Η αυξημένη πυκνότητα πληθυσμού στα αστικά κέντρα, αυξάνει τους κινδύνους εμφάνισης και μετάδοσης επιδημιών.

• Το λιώσιμο του παγωμένου εδάφους

Στις πολικές περιοχές, το permafrost, ένα μόνιμα παγωμένο έδαφος το οποίο αποτελείται από πάγο και οργανική ύλη, έχει αρχίσει να λιώνει, ως αποτέλεσμα της αύξησης των θερμοκρασιών. Το φαινόμενο αυτό θα μπορούσε να απελευθερώσει ισχυρά αέρια θερμοκηπίου, όπως το μεθάνιο και να φέρει στην επιφάνεια, άγνωστα βακτήρια και ιούς. Επιπλέον, η άνοδος της στάθμης της θάλασσας, θα επιφέρει, με τις μετακινήσεις πληθυσμών από τις παράκτιες περιοχές, αλλαγές στα χερσαία οικοσυστήματα.

Με την κλιματική αλλαγή στον πλανήτη σε εξέλιξη, θα πρέπει οι άνθρωποι να αναμένουν περισσότερες πανδημίες στο μέλλον; 

Πολλοί επιστήμονες αναμένουν αλλαγές στη γεωγραφία και την ένταση των επιδημιών παγκόσμια. Η κλιματική και οικολογική κρίση αλλά και η παγκοσμιοποίηση, με το εμπόριο και τις διασυνδέσεις μεταξύ λαών, θα μπορούσαν να μετατρέψουν μία ενδημική νόσο σε πανδημία ή να επιτρέψουν την εμφάνιση νέων ιογενών νόσων.

Η κλιματική αλλαγή είναι μια άμεση απειλή, τόσο γεωγραφικά όσο και χρονικά. Πολεμώντας την κλιματική αλλαγή και προστατεύοντας το φυσικό μας περιβάλλον, ελαχιστοποιούμε το ενδεχόμενο μίας μελλοντικής πανδημίας.

Χριστίνα Καρούζη
Γεωγράφος-Χαρτογράφος

Η Κύπρος, σύμφωνα με μαρτυρίες αρχαίων κυρίως συγγραφέων, δέχτηκε αρκετές ονομασίες που οφείλονται είτε στα γεωμορφολογικά της χαρακτηριστικά, σε τοποθεσίες, προϊόντα του νησιού, ζώα, ερπετά ή έντομα, μυθικά ή ιστορικά πρόσωπα, είτε σε ονομασίες ξένων επιδρομέων και εποικιστών. Οι κυριότερες από τις ονομασίες αυτές είναι οι ακόλουθες:

1. Ακαμαντίς.

Η ονομασία αυτή αναφέρεται από τον Φιλωνίδη, τον Πλίνιο και τον Αστύνομο. Πιθανόν τ’ όνομα να οφείλεται είτε στην περιοχή του Ακάμα, στη βορειοδυτική Κύπρο, είτε στον γιο του Θησέα, τον Ακάμαντα. Μέχρι τα μεσαιωνικά χρόνια η ονομασία αυτή χρησιμοποιείτο σ’ ενετικούς χάρτες, όπως για παράδειγμα ο χάρτης του Κορονέλλι με τον τίτλο “Acamantis Insula”.

2. Κεραστίς (Κεραστία, Κεραστιάς ή Κεράστεια).

Ο Ξεναγόρας, ο Λυκόφρων, ο Ανδροκλής, ο Στέφανος Βυζάντιος, ο Ευστάθιος και άλλοι, αναφέρονται στην ονομασία αυτή, που πιθανόν να οφείλεται στις πολλές εξοχές (άκρες) του νησιού, που τις αποκαλούσαν κέρατα. Είναι γνωστό ότι και σήμερα η Κύπρος έχει πολλά ακρωτήρια. Δεν αποκλείεται να προέρχεται και από το δέντρο «κερατέα» ή «κερατία», τη γνωστή χαρουπιά που φυτρώνει πληθωρικά μέχρι σήμερα στην Κύπρο.

3. Ασπελία.

Την ονομασία αυτή τη χρησιμοποιεί ο Ξεναγόρας, που πιθανόν να πρόκειται για αμπέλια, μια και η Κύπρος φημιζόταν για τα κρασιά και τα σταφύλια της. Ευνοϊκά σχόλια για τα κυπριακά κρασιά κάνει ο Πλίνιος, ενώ στα φιλολογικά κείμενα το κρασί της Κύπρου χαρακτηρίζεται με πολύ κολακευτικά επίθετα.

4. Αμαθουσία.

Την ονομασία αυτή χρησιμοποιεί ο Ξεναγόρας, ο Στέφανος Βυζαντινός και ο Πλίνιος. Προέρχεται από τη γνωστή αρχαία πόλη της Αμαθούντας που υπήρξε ένα από τα δώδεκα αρχαία βασίλεια της Κύπρου.

5. Κίτιον, χώρα Κιττιέων, Χεττιείμ.

Ο Θεοδώρητος αναφέρεται στην ονομασία Χεττιείμ, μια ονομασία που αναφέρεται επίσης από τον Ευσέβιο. Ο Ευσέβιος, ακόμα, ονομάζει την Κύπρο χώρα Κιττιέων, ενώ ο Επιφάνιος Κωνσταντίας σημειώνει πως το Κίτιον είναι το νησί των Κυπρίων.

6. Μακαρία.

Η ονομασία αυτή που αναφέρεται από τον Πλίνιο, τον Ξεναγόρα και τον Πτολεμαίο, ίσως να οφείλεται στα πλούσια αγαθά που παρήγε το νησί, κάτι που υπογραμμίζει και ο Στράβων.

7. Σφήκεια.

Ο Στέφανος Βυζάντιος. Ο Λυκόφρων και ο Φιλοστέφανος χρησιμοποιούν την ονομασία αυτή, που πιθανόν να οφείλεται στους πολλούς σφήκες που υπήρχαν στο νησί.

8. Κρύπτος.

Ο Ξεναγόρας, ο Ευστάθιος, ο Στέφανος Βυζάντιος, ο Αστύνομος και ο Πλίνιος αναφέρονται στην ονομασία αυτή που, όπως σημειώνει ο Ευστάθιος, «ονομάστηκε έτσι για το ότι το νησί είναι κρυμμένο στην θάλασσα.

9. Κολινία.

Η ονομασία αυτή χρησιμοποιείται από τον Αστύνομο και τον Πλίνιο. Δεν είναι βέβαιο αν η ονομασία προέρχεται από τη λατινική λέξη «collinus»  που αποδίδει τους πολλούς λόφους της τοπογραφίας του νησιού.

10. Κύπρος.

Κατά τον Ευστάθιο, που αναφέρεται σε παλαιότερους συγγραφείς, η Κύπρος πήρε το όνομά της είτε από τον Κύπρο, το γιο του Κινύρα είτε από το φυτό χεννά που φύτρωνε στο νησί, το οποίο οι Ιουδαίοι έλεγαν κόφερ, οι δε Έλληνες κύπρο.

11. Αερία.

Κατά τον Ησύχιο, η Κύπρος ονομαζόταν Αερία, πιθανόν από τον Αερία, μυθικό πρόσωπο, ιδρυτή του ναού της Αφροδίτης, πιο αρχαίο κι απ’ αυτόν τον Κινύρα. Ίσως η ονομασία να οφείλεται και στην ομίχλη που συχνά στα παλιά χρόνια πιθανόν να κάλυπτε το νησί.

12. Νέα Ιουστινιανή.

Σύμφωνα με τον Κυπριανό, η Κύπρος ονομάστηκε και Νέα Ιουστινιανή από τη γνωστή μετακίνηση των Κυπρίων στη Μικρά Ασία και την εγκατάστασή τους κοντά στην Κύζικο, τη Νέα Ιουστινιανή, από το όνομα του Ιουστινιανού Β’, τον 7^ο αιώνα μ.Χ..

Από τη Σειρά «Σύγχρονη Γεωγραφία της Κύπρου», Τόμος Α, Φυσική Γεωγραφία της Κύπρου.

Η Γεωλογία της Κύπρου είναι ιδιαίτερα συναρπαστική μια και ορισμένες πτυχές της είναι, όχι μόνο ενδιαφέρουσες, αλλά σπάνιες και μοναδικές. Η γεωλογία της Κύπρου μπορεί να εξεταστεί με βάση τις τέσσερις βασικές περιοχές, δηλαδή το Οφιολιθικό Σύμπλεγμα του Τροόδους, την Οροσειρά της Κερύνειας, την Κεντρική πεδιάδα (Μεσαορίας) και το Σύμπλεγμα των Μαμωνιών.

Οφιολιθικό Σύμπλεγμα Τροόδους

Το Οφιολιθικό Σύμπλεγμα Τροόδους τράβηξε την προσοχή των γεωλόγων, για μερικές δεκαετίες τώρα, λόγω της ιδιαίτερης δομής του. Θεωρείται ότι αποτελεί μέρος του αρχαίου ωκεάνιου φλοιού και του ανώτερου μανδύα της της. Ιδιαίτερα η σύσταση της σειράς των πετρωμάτων που αποτελούν το Οφιολιθικό Σύμπλεγμα του Τροόδους είναι γενικά παρόμοια της σειράς που βρίσκεται στους φλοιούς των ωκεανών. Έτσι η μελέτη του Συμπλέγματος αποδείχτηκε πολύ ενδιαφέρουσα και αναγκαία, τόσο για την ερμηνεία των σημερινών ωκεανών όσο και για την κατανόηση των ορογενετικών διεργασιών.

Ο όρος «οφιόλιθος», από τις ελληνικές λέξεις «όφις» και «λίθος», χρησιμοποιήθηκε γιατί ο σερπεντινίτης, που είναι ένα πολύ κοινό πέτρωμα των οφιολίθων, ομοιάζει με το δέρμα του φιδιού. Ο όρος ωστόσο τροποποιήθηκε, ιδιαίτερα κατά τη δεκαετία του 1960, ώστε να περιλάβει μερικά άλλα πετρώματα που πιστεύεται ότι αποτελούν κομμάτια τόσο του ωκεάνιου φλοιού, όσο και του ανωτέρου μανδύα της γης. Το γεγονός λοιπόν ότι τα πετρώματα του Οφιολίθου του Τροόδους είναι σήμερα εκτεθειμένα στην επιφάνεια της Κεντρικής Οροσειράς της Κύπρου και αποτελούν υπαίθριο γεωλογικό μουσείο για τους επιστήμονες, είναι ένας σημαντικός λόγος ώστε να μελετηθούν και να ερμηνευτεί ο ωκεάνιος φλοιός της γης, κάτι που υπό κανονικές συνθήκες θα ήταν εντελώς ανέφικτο, λόγω του βάθους των εκατοντάδων χιλιομέτρων όπου βρίσκονται.

Ο ωκεανός στον οποίο δημιουργήθηκε ο φλοιός του Τροόδους είναι γνωστός ως Τηθύς, που εκτεινόταν από την Ισπανία μέχρι τα Ιμαλάια και στην πραγματικότητα αποτελεί τη διαχωριστική ζώνη μεταξύ δυο τεκτονικών πλακών. Σήμερα οι γεωλόγοι και οι γεωμορφολόγοι πιστεύουν στην θεωρία των Λιθοσφαιρικών Πλακών. Η επιφάνεια της γης υποδιαιρείται σε αριθμό πλακών που περιλαμβάνει και τμήμα του ανώτερου μανδύα της γης. Οι πλάκες αυτές, πάχους 70-10 χλμ.. Είναι άκαμπτες, αν και μπορούν να υποστούν αλλοιώσεις στην περιφέρειά τους. Στην προκειμένη περίπτωση η Τηθύς διαχώριζε τις πλάκες της Ευρασίας και της Αφρικής. Οι δύο αυτές πλάκες πλησίασαν η μια την άλλη και η κατάδυση της Αφρικανικής πλάκας ή πιθανόν άλλης μικρότερης πλάκας κάτω από την Ευρασιατική, συνέβαλε στην ανύψωση και την αποκοπή τμήματος του ωκεάνιου φλοιού και μέρους του ανώτερου μανδύα της γης. Η ανύψωση ήταν σταδιακή και συνέβηκε κατά την Αλπική Ορογένεση. Όταν η ορογένεση σταμάτησε, η Κύπρος άρχισε να ανυψώνεται μαζί με το Τρόοδος. Ήταν ύστερα από αρκετά εκατομμύρια χρόνια διάβρωσης και αποσάθρωσης που η οροσειρά του Τροόδους έφθασε στο σημερινό της υψόμετρο. Ωστόσο, η ανύψωση επαναλήφθηκε και κατά την Πλειστόκαινη περίοδο, δηλαδή πριν 2 εκατομμύρια χρόνια κι ακόμα συνεχίζεται. Εξαιτίας λοιπόν αυτής της συνεχούς και αδιάκοπης διάβρωσης ο θόλος του Τροόδους διαβρώθηκε, σε σημείο που τα παλαιά πετρώματα του ωκεάνιου φλοιού να βρίσκονται εκτεθειμένα με την εξής σειρά από κάτω προς τα πάνω: χαρτσοβουργίτης, δουνίτης, βερλίτης, πυροξενίτης, γάββρος, πλαγιογρανίτης, διαβάσης, πίλλοου-λάβες.

Οροσειρά του Πενταδακτύλου

Η οροσειρά του Πενταδακτύλου, που αναπτύσσεται ανατολικά του Κορμακίτη μέχρι την Καρπασία, σ’ ένα πλάτος κάπου 5 χλμ. και σε μια μέση απόσταση από τις ακτές 8 περίπου χλμ., αποτελεί τμήμα της Αλπικής Ορογενετικής ζώνης που εκτείνεται από τα Πυρηναία μέχρι τα Ιμαλάια. Αρχικά τα πετρώματα της οροσειράς αυτής, που είναι πολύ παλαιά, είχαν εναποτεθεί βορειότερα των σημερινών ακτών της Κερύνειας. Η σειρά των πετρωμάτων αποτελείται από αλλόχθονους ιζηματογενείς σχηματισμούς, που η ηλικία τους κυμαίνεται από την Πέρμιο εποχή (πριν 280 εκατομμύρια χρόνια) μέχρι τη Μέση Μειόκαινη (πριν 15 εκατομμύρια χρόνια), καθώς και μεταμορφωμένα πετρώματα άγνωστης ηλικίας.

Υπολογίζεται ότι πριν 70 περίπου εκατομμύρια χρόνια, εξαιτίας μιας σύγκρουσης των πλακών της Ευρασιατικής και Αφρικανικής και κατ’ επέκταση των μικρών λιθοσφαιρικών πλακών που παρεμβάλλονταν μεταξύ τους, επήλθε σύγκρουση μιας απ’ αυτές με το φλοιό του Τροόδους. Έτσι δημιουργήθηκαν, ως αναμενόταν, ισχυρές τεκτονικές διαταραχές που είχαν ως αποτέλεσμα τη μεταμόρφωση των ιζηματογενών ασβεστολίθων, την πτύχωση και τον κατατεμαχισμό των ιζηματογενών πετρωμάτων του Πενταδακτύλου και κυρίως την εξώθηση νοτιότερα των αρχικών πετρωμάτων. Για πρώτη φορά η ξηρά αναδύθηκε πάνω από τη θάλασσα.

Από τη Σειρά «Σύγχρονη Γεωγραφία της Κύπρου», Τόμος Α, Φυσική Γεωγραφία της Κύπρου.

Περιδιαβάζοντας τ’ ακρογιάλια της Κύπρου μεταξύ Αγίου Γεωργίου Πέγειας και της τοποθεσίας Τζιόνι, Αλυκή της Λάρας και Αμμούδι.

Ιδέες για εξορμήσεις από τη Σειρά «Περιδιαβάζοντας την Κύπρο-ΠΑΦΟΣ»

Είναι πολλοί που λένε πως τ’ ακρογιάλια της Κύπρου από το ακρωτήρι Δρέπανο μέχρι το Τζιόνι είναι τα «πιο παρθένα στην Κύπρο». Άλλοι όμως υπογραμμίζουν πως στη δυτική εσχατιά της Κύπρου, σε τούτη τη σήμερα ακατοίκητη περιοχή, πρωτοπάτησαν τα πόδια τους οι Αχαιοί το 14^ο αιώνα π.Χ. και στις ακρογιαλιές της βρίσκονται μνημεία, τάφοι, εκκλησίες και άλλα αναρίθμητα σημάδια μιας άλλοτε πολυπρόσωπης κοινωνίας.

Αν ο ταξιδιώτης επιθυμεί να εξερευνήσει τη δυτική παράκτια περιοχή του Ακάμα, μπορεί να ακολουθήσει τον παραλιακό δρόμο από το νησί του Αγίου Γεωργίου της Πέγειας μέχρι το ακρωτήρι Αρναούτη. Ακολουθώντας αυτή την διαδρομή, στα αριστερά συναντάς μια μπλάβα θάλασσα η οποία, κάπου-κάπου δημιούργησε όμορφες γραφικές αμμουδιές αλλά και κάθετους γκρεμούς από τα μανιασμένα κύμματά της. Στα δεξιά το τοπίο είναι άγριο, βαθιά και στενά φαράγγια, επικλινείς εκτάσεις που κατεβαίνουν από το οροπέδιο της Λαόνας προς τη θάλασσα και απόκρημνα, σχεδόν κάθετα, βράχια που μαρτυρούν παλιές ακτές όπου έφταναν τα κύματα της θάλασσα. Αυτά τα χερσαία βράχια διαβρώνονται ακόμα και σήμερα από τους ανέμους που μεταφέρουν λεπτή άμμο. Μερικές άλλες επίπεδες θαλάσσιες αναβαθμίδες και σπήλαια που ανοίχτηκαν από τα νερά της θάλασσας του χειμώνα, συμπληρώνουν την εικόνα του ξεμοναχιασμένου αυτού τοπίου. Όλη αυτή η έκταση της βορειοδυτικής χερσονήσου του Ακάμα, με μια σταθερή κλίση προς τη θάλασσα, είναι καλυμμένη με φυσική βλάστηση, όπου κυριαρχεί ο σχίνος, ο αόρατος, η αγριοχαρουπιά, η τρεμιθιά, το θυμάρι, η ψησταριά, η αγριελιά, η χαρουπιά και μια τεράστια άλλη ποικιλία φυτών και θάμνων.

Διανύοντας το χωμάτινο δρόμο, στα δεξιά διακρίνονται πολύ καθαρά οι λόφοι και οι ιδιωτικές εκτάσεις των Πάνω και Κάτω Αρόδων, της Ίνειας και της Δρούσειας.

Οι Λούρες στο βάθος του Άβακα ή του ποταμού της Τοξεύτρας, όπως συχνά αποκαλείται, είναι μια τεράστια αμμουδιά με μια ανυψωμένη θαλάσσια αναβαθμίδα να την πλαισιώνει. Συνεχίζοντας την οδοιπορία με την αδιάκοπη αλληλουχία αμμουδερών όρμων και μυτερών κάβων από πωρόλιθο, αφήνεις πίσω το «Μυλοκοπιό» και τους «Αγίους Φανέντες» και φτάνεις στο «Χωγλακά» ή την αμμουδιά της Λάρας. Εντυπωσιάζει το μέγεθος της αμμουδιάς, πλαισιωμένη όπως είναι από ιδιωτικές εκτάσεις.

Βορειότερα της αμμουδιάς της Λάρας, βρίσκονται το Αμμούδι και το εκκολαπτήριο χελώνων, ενώ μεταξύ τους βρίσκεται η μικρή χερσόνησος της Λάρας, γνωστή ως Αλυκή της Λάρας. Σε τούτη την χερσόνησο, ο επισκέπτης θα πρέπει να ξοδέψει λίγο χρόνο και να δει το ιδιόμορφο άσπρο ασβεστόλιθο, τα αβαθή κοιλώματα και τα βαθιά ανοίγματα, τις λιμνούλες, τα κατακόρυφα βράχια. Κατά τους χειμερινούς μήνες όταν υψώνεται η στάθμη του νερού, γεμίζουν τα κοιλώματα με θαλάσσιο νερό και δημιουργούνται τεράστιες ποσότητες αλατιού. Διατηρούνται ακόμα τα θεμέλια και οι τοίχοι της οικοδομής όπου διέμεναν οι αλατοφύλακες της βρετανικής διακυβέρνησης. Πιο πέρα είναι οι Καραβόπετρες όπου σύμφωνα με μια ισχυρή παράδοση, δένανε τα καράβια τους οι Σαρακηνοί, προτού αρχίσουν τις αρπαγές και τη λεηλασία στους γύρω οικισμούς και τις «101 εκκλησίες».

Αλλά και οι «Ερημίτες» μια σειρά υψωμένων σπηλαίων, λαξευμένων στη στεριά, σ’ απόσταση από τη θάλασσα, κάτι κρύβουν με τα ανάστημα και την κατασκευή τους, που θα πρέπει κάποτε να αποκαλυφθεί.

Ο Γερόνησος πιο πέρα, ίσως να’ ναι ο πραγματικός Γερόνησος, με το επίμηκες του σχήμα, αρκετά μέτρα πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας, ελκύει με την ομορφιά του τοπίου του. Εδώ οι βασάλτες που μεταφέρθηκαν στη βοτσαλένια αμμουδιά έχουν πάρει ένα βαθύ μαύρο χρώμα που ελκύει το μάτι, ενώ δίπλα δύο κάθετα βράχια δημιουργούν μια εικόνα σπάνιας ομορφιάς.

Πιο πέρα βρίσκονται άλλα πιο μικρά νησάκια που φαίνονται να επιπλέουν στη θάλασσα, μέχρις ότου η περιδιάβαση τερματιστεί στο Τζιόνι. Δίπλα στις λάβες του Ακάμα, λίγα μέτρα στη θάλασσα, μια κολόνα, στο πείσμα των αιώνων, στέκει όρθια. Εδώ τοποθετούν μερικοί το επίνειο της άγνωστης ακόμα Ακαμαντίδας, άλλοι το επίνειο του Αγίου Κόνωνα, που το εξωκκλήσι κι άλλα σημάδια μιας ίσως παλιάς πολιτείας βρίσκονται λίγα μέτρα ανατολικότερα.

Η περιδιάβαση σε τούτη την ακατοίκητη περιοχή της Κύπρου, όσο δύσκολη και κοπιώδης κι αν είναι, μας φέρνει σε άμεση συντροφιά και συνομιλία με τη φύση, τη γνήσια φύση της Κύπρου.

Η αμμουδιά της Λάρας

Την αμμουδιά της Λάρας την πλησιάζεις από ένα στενό χωματόδρομο κάθετο προς τον κύριο δρόμο Αγίου Γεωργίου Πέγειας – Ακάμα. Με το ημικυκλικό της σχήμα εκτείνεται σ’ απόσταση κάπου ενάμιση χιλιόμετρο, πλαισιωμένη με χαμηλούς θάμνους σχίνου. Ο άμμος είναι λεπτόκοκκος με σκορπισμένα μικρά και μεγάλα βότσαλα. Το φάρδος της φτάνει σε μερικές περιπτώσεις τα εκατό μέτρα. Στις δυο άκρες της εκτεταμένης αυτής αμμουδιάς ορθώνονται χαμηλοί άσπροι βράχοι. Όταν δεν φυσούν ορμητικοί δυτικοί άνεμοι, η θάλασσα είναι πραγματική απόλαυση. Διαφορετικά θα πρέπει ο επισκέπτης να προχωρήσει στο βόρειο άκρο της αμμουδιάς, κοντά στους βράχινους θαλάσσιους γκρεμούς, όπου τα σχετικά ξέβαθα νερά του επιτρέπουν να κολυμπήσει κάπως άνετα.

Η θέα από την αμμουδιά της Λάρας στα νότια είναι γοητευτική. Όμως θα πρέπει να προχωρήσεις στο βάθος της Λάρας, όπου ορθώνονται κατακόρυφα οι ασβεστολιθικοί βράχοι. Από το σημείο αυτό μέχρι την άλλη αμμουδιά, όπου βρίσκεται το Αμμούδι, συναντώνται σπάνια γεωμορφολογικά φαινόμενα: απότομοι κάθετοι ασβεστολιθικοί βράχοι, βαθιά θαλάσσια σπήλαια, αψίδες και μοναχιασμένοι πελώριοι βράχοι στη θάλασσα.

Βέβαια εκείνο που ιδιαίτερα εντυπωσιάζει είναι τα τεράστια σπήλαια και οι τρύπες που ανοίχτηκαν στην επιφάνεια του πετρώματος, με ποικίλη διάμετρο και αρκετά μέτρα μακριά από το στόμιο των σπηλαίων.

Το Αμμούδι

Αν αναζητάς την πιο μοναχιασμένη αμμουδιά της Κύπρου, ίσως θα τη βρεις στο Αμμούδι, στα βόρεια της Αλυκής της Λάρας. Πρόκειται για ένα όρμο σε σχήμα πετάλου, που τα δυο του άκρα καταλήγουν σε χαμηλούς γκρεμούς, ένα ορθόκοφτο με ασβεστολιθικά πετρώματα κι ένα άλλο λιγότερο απότομο με πυριγενή πετρώματα.

Η αμμουδιά, που’ ναι καλυμμένη με λεπτόκοκκο άμμο, έχει μήκος 350 μέτρα και πλάτος 30 μέτρα. Κάπου στο μέσο σχηματίστηκαν θίνες, δηλαδή αμμόλοφοι, 15 περίπου μέτρα ύψος, που συγκρατιούνται στη θέση τους από ομπρελώδεις σχίνους. Ο τεράστιος όγκος άμμου που εναποτέθηκε σ’ αυτό τον κολπίσκο, δικαιολογεί το όνομα που δόθηκε στην περιοχή, ώστε να μη χρειάζονται ετυμολογικές έρευνες.

Άθελα σου, σας βρεθείς σ’ αυτή την αμμουδιά με το παρθένο τοπίο και την άγρια φυσική βλάστηση γύρω, αναρωτιέσαι για την προέλευσή της. Μεγάλος και αδιάλειπτος ο αγώνας της φύσης. Πόσα χρόνια κι αιώνες χρειάστηκαν να μεταφερθεί στη θάλασσα από τους ποταμούς και τους ανέμους το υλικό της στεριάς! Κι αργότερα με πόση υπομονή ο λεπτόκοκκος άμμος ξαναβγήκε στη στεριά με τη δύναμη του κύματος, των ρευμάτων και του ανέμου, για να σχηματιστούν οι αμμουδιές!

Όμως η θάλασσα μπροστά σου είναι γλαυκή και κάποτε σκουροπράσινη. Λίγοι βράχοι που προβάλλουν μέσα από την θάλασσα, χρησιμοποιούνται από μερικούς κολυμβητές, κάποτε ως εξέδρες για βούτηγμα και κάποτε ως χώρος για ξεκούραση ή ηλιοθεραπεία.

Στα νότια του όρμου, κοντά στον ασβεστολιθικό γκρεμό και βαθιά στη θάλασσα, βρίσκονται σπασμένοι αμφορείς, απόδειξη κάποιου παλιού ναυαγίου, αδιάψευστη μαρτυρία των εμπορικών σχέσεων Ελλάδας και Κύπρου στα παλιά χρόνια. Δε βρίσκεται άλλωστε, πολύ μακριά η Ακαμαντίδα, η πόλη που κατά την παράδοση, κτίστηκε από τον Ακάμαντα, καθώς επέστρεφε από τον Τρωικό πόλεμο.

Προστατευμένο από σφοδρούς ανέμους, ήσυχο και γαλήνιο το Αμμούδι, με πολύ καθαρά νερά, συγκεντρώνει λίγους αλλά εκλεκτούς επισκέπτες, τους θερινούς κυρίως μήνες. Όμως εκείνο που ιδιαίτερα εντυπωσιάζει σ’ αυτή την αμμουδιά είναι το εκκολαπτήριο των χελώνων. Ένα εκκολαπτήριο εγκαταστάθηκε εδώ στο Αμμούδι για την προστασία και αναπαραγωγή των θαλασσίων χελώνων. Η Πράσινη χελώνα και η χελώνα Καρέττα, τα δυο είδη χελώνων που επιζούν στην Κύπρο, σαν φτάσει ο καιρός να γεννήσουν τα αυγά τους, πλησιάζουν τις μοναξιασμένες αμμουδιές, όπως είναι το Αμμούδι. Εναποθέτουν τα αυγά τους, σχήματος μπάλας επιτραπέζιας αντισφαίρισης, μέσα σε φωλιές, που’ ναι τρύπες στη ζεστή άμμο.

Αξίζει τον κόπο και συνάμα ικανοποιείται το αίσθημα της ανθρώπινης περιέργειας να παρακολουθήσεις τον τρόπο που οι χελώνες, που για ολόκληρους μήνες ζουν στη θάλασσα, ξαφνικά βγαίνουν στην αμμουδιά να γεννήσουν τα αυγά τους. Η εκκόλαψη διαρκεί γύρω στους δυο μήνες και τα μικρά χελωνάκια βγαίνουν από την άμμο και πορεύονται προς τη θάλασσα μ’ ένα ενστικτώδη προσανατολισμό!

Περισσότερες ταξιδιωτικές ιδέες για αποδράσεις στη σειρά «Περιδιαβάζοντας την Κύπρο – Πάφος».